Deutsch · English · Français · Čeština · Nederlands · Polski · Italiano
Jak powstały Góry Połabskie
Góry Połabskie mają około 700 kilometrów kwadratowych powierzchni i leżą nad Łabą między miastami Pirna i Děčín. Część niemiecka nazywa się Saksońska Szwajcaria, czeska – Czeska Szwajcaria. Najwyższym szczytem jest Hoher Schneeberg (Děčínský Sněžník) o wysokości 723 metrów, tuż za granicą koło Rosenthal-Bielatal. Uważa się je za największy krajobraz erozyjny z piaskowca kredowego w Europie, a w 2006 roku wyróżniono je jako jeden z najważniejszych Narodowych Geotopów Niemiec. Również skały wokół Bielatalu opowiadają tę historię – zaczyna się ona w morzu.
Morze kredowe
Przez długi czas był tu ląd – już od około 320 milionów lat temu obszar ulegał wietrzeniu i erozji; w jurze, około 180 milionów lat temu, tylko na krótko znalazł się pod wodą. Około 95 milionów lat temu, w kredzie, ląd się obniżył i od zachodu wdarło się płytkie morze. Była to cieśnina między basenem północnoniemiecko-polskim a basenem czesko-morawskim, po obu stronach leżały wyspy. Przez około osiem milionów lat rzeki nanosiły tam piasek, żwir, muł i ił; na dnie morza z czasem powstały z nich warstwy piaskowca. W najniższych warstwach gromadziły się iły zawierające uran – wydobywano je w latach 1963–1990 w kopalni uranu Königstein, tuż obok Bielatalu.
Warstwa po warstwie
Morze nadchodziło i odchodziło kilka razy. Dlatego twarde, piaszczysto-żwirowe ławice o grubości do 120 metrów przeplatają się z cienkimi, miękkimi warstwami iłu i mułu, które często mają zaledwie kilka centymetrów. Po stronie saskiej piaskowiec ma łącznie do 550 metrów miąższości, w Czechach do 600 metrów. Geolog Friedrich Lamprecht oznaczył twarde stopnie od dołu do góry literami a do e, miękkie warstwy pośrednie literami α do δ – geolodzy posługują się tym podziałem do dziś. Najmłodsze warstwy tworzą dziś szczyty Winterberge, Schrammsteine i Affensteine, a jako cienka pokrywa – Lilienstein i Pfaffenstein; w Czechach zachowały się przy Prebischtor. Gdy ląd znów się podniósł, a morze się wycofało, pozostała duża, jeszcze niepodzielona płyta piaskowcowa.
Granit nasuwa się na wierzch
Następnie z północnego wschodu masyw granitowy Łużyc nasunął się na płytę piaskowcową i przygniatał ją w dół, aż pękła. Ta strefa uskoku, nasunięcie łużyckie, biegnie z Pillnitz przez Hohnstein i Hinterhermsdorf aż po Krásná Lípa. Warstwy zostały przy tym wypiętrzone – Hohe Liebe zawdzięcza swój ostry kształt warstwom nachylonym nawet do 30 stopni, a na zachód od Wolfsbergu są one wręcz przewrócone. Starsze skały wydostały się na powierzchnię, np. wapień jurajski koło Zeschnig, Saupsdorf i Hinterhermsdorf, który dawniej wydobywano. Na południowo-zachodnim skraju płyta została wysunięta w górę o ponad 200 metrów wzdłuż uskoku Karsdorf; przechyliła się, a Łaba zyskała większy spadek.
Wulkany w piaskowcu
W trzeciorzędzie wszystko wokół wrzało: wulkany ukształtowały Średniogórze Czeskie i Góry Łużyckie. Pojedyncze kominy magmowe przebiły także płytę piaskowcową i zastygły w bazalt. Tak powstały stożkowate góry pośrodku piaskowca – Rosenberg (Růžovský vrch) w Czechach, Cottaer Spitzberg, Raumberg oraz Wielki i Mały Winterberg. Rozpoznać je można do dziś po okrągłym kształcie kopuły i gęstszym lesie na urodzajnej glebie bazaltowej.
Łaba wcina się w skały
Ponieważ płyta została wypiętrzona i przechylona, Łaba wcinała się coraz głębiej i stworzyła swoją dolinę o stromych ścianach; potoki w dolinach bocznych poszły jej śladem – tak powstały Gründe, także dolina Biela. W epokach lodowych rzeka kilkakrotnie zmieniała bieg, a przy mniejszym spadku jej koryto się poszerzyło. W Schmilka wcięcie sięga aż do najniższego stopnia piaskowca, a naprzeciw Schrammsteine ukazują cały układ warstw od dołu do góry – jak otwarta księga historii.
Jak skały zyskują swoje kształty
Twarde ławice o spoiwie krzemionkowym tworzą ściany i urwiska, miękkie ilaste warstwy pomiędzy nimi – tarasy, półki skalne i nisze. Pionowe szczeliny przecinają skałę w dwóch kierunkach i dzielą ją na bloki – geolog Bernhard Cotta opisał to już w 1839 roku, a łamacze kamienia nazywali je „Loose“. Woda, mróz, sól, wiatr, porosty i mikroby kształtują z nich wieże, kominy, rozpadliny, klepsydry i plastry miodu – wietrzenie plastrowe widać na wielu skałach w Bielatalu. Tam, gdzie miękka warstwa zostaje wypłukana, powstają przewieszki i jaskinie szczelin międzywarstwowych; wspinacze nocują pod nimi w swoich „Boofen“. Czy rynny na niektórych szczytach skalnych to prawdziwy kras, o tym geolodzy spierają się do dziś.
Piaskowiec jako materiał budowlany
Przez około tysiąc lat wydobywano tu piaskowiec, co w wielu miejscach widocznie zmieniło krajobraz – niejedna ściana skalna nad Łabą to dawny kamieniołom. Naturalne szczeliny pomagały łamaczom kamienia odrywać całe ściany i obrabiać bloki. Spławiany Łabą piaskowiec łabski stał się jednym z najbardziej znanych kamieni budowlanych Europy Środkowej; zbudowano z niego m.in. drezdeńską Frauenkirche i Zwinger.
Materiał budowlany prosto ze stoku
Dla tutejszych ludzi piaskowiec był dawniej najtańszym materiałem budowlanym – dlatego większość starych domów w okolicy zbudowano właśnie z niego, także Hammergut Neidberg; na jego murach widać to pięknie do dziś. Kamienie wydobywano wprost ze stoku i od razu wbudowywano na miejscu. Krótszych łańcuchów dostaw trudno sobie wyobrazić – budowano więc bardzo wydajnie, z tego, co krajobraz dawał tuż za progiem.
Powiązania z innymi miejscami
Twierdza Königstein, Lilienstein i Pfaffenstein to góry stołowe – pozostałości dawnej płyty piaskowcowej, które ostały się, gdy wszystko wokół zostało zerodowane. Zamek Stolpen natomiast stoi na bazaltowej górze, kominie wulkanicznym jak stożki Średniogórza Czeskiego. Jaskinia Hickelhöhle w Großer Zschand to typowa jaskinia szczelin międzywarstwowych, a pałacyk myśliwski Kristin Hrádek leży u stóp góry Hoher Schneeberg, najwyższego szczytu tych gór.
Pasujące wędrówki
Stan na: 10/2026
Proszę pytać TOURstena dalej
TOURsten chętnie opowie Państwu więcej, znajdzie odpowiednią wędrówkę i zaplanuje z Państwem dzień urlopu – bezpłatnie i w siedmiu językach.
Zapytaj TOURstena