Deutsch · English · Français · Čeština · Nederlands · Polski · Italiano
Napoleon 1813
Jesienią 1813 roku nasza okolica znalazła się w samym środku wojny: Napoleon walczył z Rosjanami, Prusakami i Austriakami, a drogi między Dreznem a Czechami prowadziły właśnie tędy – przez Pirnę, Königstein, Gottleubę i przełęcze koło Peterswald i Nollendorf. W czerwcu Napoleon zwiedził twierdzę Königstein, w sierpniu walczono pod Krietzschwitz i Kulm, a we wrześniu cesarz całymi dniami przebywał osobiście w pobliżu – w Liebstadt, Pirnie, Gießhübel i na Nollendorfer Höhe. Dla wsi te miesiące oznaczały kwaterunek wojska, grabieże i zarazy.
Twierdza i mosty
20 czerwca 1813 roku Napoleon zwiedzał twierdzę Königstein przez dobrą godzinę – zaproponowaną mu lektykę do zejścia odrzucił. Następnie kazał zbudować drogę wojskową ze Stolpen nad Łabę, tak zwaną „Kaiserstraße”, czyli Drogę Cesarską, oraz przerzucić dwa mosty łyżwowe przez Łabę pod Königstein. Aby je chronić, przy Lilienstein powstał umocniony obóz; twierdza oddała na ten cel 22 armaty. Od sierpnia na Königstein stacjonowało 485 francuskich żołnierzy, którzy wymaszerowali 6 października 1813 roku. W tym samym roku w twierdzy przechowywano też drezdeńskie skarby sztuki.
Potyczka pod Krietzschwitz
26 sierpnia 1813 roku, podczas bitwy pod Dreznem, generał Vandamme ze swoim korpusem przeprawił się przez mosty pod Königstein na lewy brzeg Łaby. Pod Krietzschwitz i Zehistą, tuż przed Pirną, zastąpił mu drogę walczący po stronie rosyjskiej książę Eugeniusz Wirtemberski i go zatrzymał. Sprzymierzeni wycofali się potem do Czech – ale ta zwłoka kosztowała Vandamme’a cenny czas. W Krietzschwitz Eugeniusza Wirtemberskiego upamiętnia pomnik.
Bitwa pod Kulm
Vandamme ruszył w pościg za sprzymierzonymi przez góry – przez Hellendorf i Peterswald (Petrovice) w dół do Czech. 29 i 30 sierpnia 1813 roku pod Kulm (Chlumec) i Priesten (Přestanov) doszło do bitwy. Rosjanie pod dowództwem Ostermanna-Tołstoja wytrwali, a wtedy na tyły Vandamme’a przez Nollendorfer Höhe uderzył pruski korpus generała Kleista. Vandamme dostał się do niewoli, a wraz z nim tysiące żołnierzy – według Wikipedii nawet do 12.000. Kleist mógł odtąd nazywać się „Kleist von Nollendorf”. Kulm uważa się za jedno z rozstrzygnięć poprzedzających Bitwę Narodów pod Lipskiem.
Napoleon tuż obok
We wrześniu 1813 roku Napoleon osobiście próbował przebić się przez góry do Czech. 9 września nocował w zamku Kuckuckstein w Liebstadt – u właściciela Carla Adolfa von Carlowitza, przeciwnika Napoleona; cesarz miał godzinami czytać w jego bibliotece. Potem był w Breitenau, w Peterswald – gdzie spał na plebanii – na Nollendorfer Höhe i w Gießhübel. W Pirnie mieszkał przy Markt 20 (11./12. oraz 18.–21. września), gdzie wisi tablica pamiątkowa. 17 września raz jeszcze zaatakował pod Kulm, został odparty i wycofał się; na początku października wyruszył do Lipska.
Przy Napoleonstein i u nas w Bielatal
We wrześniu 1813 roku na Breite Heide koło Langenhennersdorf znajdował się wielki obóz francuski, zabezpieczony szańcami – ich pozostałości nazywa się dziś „Franzosenschanzen”, czyli francuskimi szańcami. Właściciel majątku rycerskiego w Langenhennersdorf, Zeis, opisał spotkanie z Napoleonem 15 września 1813 roku. Z Napoleonstein cesarz miał obserwować swoje wojska, a rosyjska kula armatnia miała go o włos minąć – tak głosi przekaz. Udokumentowane jest natomiast, że w Rosenthal Kozacy dotkliwie splądrowali wieś i kościół. Hellendorf przeżył w 1813 roku siedemnaście potyczek, a przy Hutstein przez 16 tygodni stał obóz francuski.
Pirna i Sonnenstein
Pirna w 1813 roku kilkakrotnie przechodziła z rąk do rąk. Francuzi zajęli Sonnenstein i ponownie przebudowali go w twierdzę – otwarty dopiero w 1811 roku zakład dla chorych trzeba było opróżnić, a jego lekarz Ernst Gottlob Pienitz umieścił około 250 pacjentów w mieście. Rozbiórki oraz ostrzał prowadzony przez Austriaków i Rosjan spowodowały ogromne zniszczenia. Dopiero po kapitulacji Drezna 11 listopada 1813 roku załoga się wycofała. W mieście leżało około 2.000 chorych i rannych, tyfus zabrał wielu mieszkańców, a długi wojenne Pirna spłacała przez ponad 30 lat.
Cena, jaką zapłaciły wsie
Co wojna oznaczała dla ludzi, pokazują kroniki miejscowości: w Hellendorf spłonęło siedem domów, konie, woły i krowy zostały uprowadzone, a do wiosny 1814 roku zmarło 71 mieszkańców – dwie piąte wsi – na czerwonkę i gorączkę lazaretową. W Peterswald między październikiem 1813 a latem 1814 roku na zarazy zmarło około 200 osób. Majątek rycerski Langenhennersdorf, w którym kwaterowali oficerowie, musiał w 1818 roku zostać zlicytowany.
Ślady, które mogą Państwo odwiedzić dzisiaj
Napoleonstein koło Langenhennersdorf to punkt widokowy z ławką i tablicami informacyjnymi. W Pirnie przy Markt 20 wisi tablica pamiątkowa, a w Liebstadt w zamku Kuckuckstein ponownie urządzono „Pokój Napoleona”. Przy Lilienstein zachowały się resztki szańców oraz „Franzosenborn”, czyli Źródło Francuzów, a koło Hohburkersdorf rośnie Lipa Napoleona. Po drugiej stronie granicy, w Czechach, ścieżka dydaktyczna z jedenastoma przystankami łączy pomniki pola bitwy pod Kulm – pruski według projektu Schinkla, austriacki obelisk i rosyjski pomnik w Přestanovie – a w Nakléřovie (Nollendorf) stoi pomnik Kleista. Co roku pod koniec sierpnia w Chlumcu i Přestanovie odbywa się inscenizacja bitwy pod Kulm.
Już w 1809 roku
Czarna Drużyna: Już cztery lata wcześniej przez nasze przełęcze ciągnęły wojska: w maju 1809 roku przez Hellendorf i Peterswald przeszła „Czarna Drużyna” księcia Brunszwiku, który walczył przeciwko Napoleonowi. Ponieważ mieszkańcy Peterswald nie byli w stanie zapłacić żądanej kontrybucji wojennej, 25 maja 1809 roku wojska saskie splądrowały wieś.
Stan na: 10/2026
Proszę pytać TOURstena dalej
TOURsten chętnie opowie Państwu więcej, znajdzie odpowiednią wędrówkę i zaplanuje z Państwem dzień urlopu – bezpłatnie i w siedmiu językach.
Zapytaj TOURstena