Deutsch · English · Français · Čeština · Nederlands · Polski · Italiano

Caspar David Friedrich

Caspar David Friedrich, urodzony 5 września 1774 roku w Greifswaldzie, zmarły 7 maja 1840 roku w Dreźnie, to wielki malarz niemieckiego romantyzmu. Po studiach w Kopenhadze przeniósł się w 1798 roku do Drezna i pozostał tam przez całe życie. Stąd raz po raz wędrował do Saksońskiej Szwajcarii – ze szkicownikiem i ołówkiem. Obrazy malował później w pracowni, swobodnie komponując je z motywów z różnych miejsc. Typowe są dla nich postacie widziane od tyłu, mgła, wieczorne światło i cichy, zadumany nastrój.

Wędrówki wśród piaskowców łabskich

Tylko w 1800 roku Friedrich był w okolicy co najmniej pięć razy; na początku lipca narysował w Hohnstein bramę i „Schinderloch”. Później doszły Gamrig koło Rathen (1808), dolina Polenztal, Amselgrund i stara Brama Łabska w Pirnie. Około 1818 roku wędrował z żoną oraz przyjaciółmi Kummerem i Carusem do Kuhstall, a w 1820 roku narysował w Stolpen wieżę Coselturm. W Uttewalder Grund spędził tydzień „wśród skał i jodeł” – informacje co do roku są rozbieżne.

Lato 1813 roku w Krippen

Wiosną 1813 roku, w czasie wojen wyzwoleńczych przeciwko Napoleonowi, Friedrich opuścił Drezno, przez które przeciągały wojska, i zamieszkał u swojego przyjaciela Friedricha Gotthelfa Kummera w rybackiej wsi Krippen nad Łabą. Niespokojne czasy początkowo odebrały mu chęć do pracy – dopiero 1 czerwca zanotował „po długim czasie pierwszy rysunek”. Dwa dni później, 3 czerwca 1813 roku, narysował u stóp Kaiserkrone skalny szczyt. Z tego rysunku po latach powstała skała, na której stoi jego najsłynniejszy wędrowiec. Jak długo tam pozostał, źródła podają różnie.

Wędrowiec nad morzem mgły

Obraz powstał około 1818 roku i wisi dziś w Hamburger Kunsthalle. Mężczyzna w ciemnym surducie stoi na skale i spogląda na morze mgły. Takiego krajobrazu nie ma nigdzie – Friedrich skomponował go z elementów Saksońskiej Szwajcarii: skała na pierwszym planie pochodzi z Kaiserkrone, na drugim planie stoi Gamrig koło Rathen, po prawej Zirkelstein, do tego dochodzi widok z Wolfsberg koło Krippen; z tyłu po lewej czeska góra stożkowa – czy to Rosenberg, czy Kaltenberg, badacze wciąż nie rozstrzygnęli. Co obraz oznacza, do dziś nie zostało przesądzone.

Krajobraz skalny i Ołtarz z Tetschen

„Krajobraz skalny w Górach Połabskich” z lat 1822/23 w wiedeńskim Belwederze przedstawia skały przy bramie skalnego zamku Neurathen przy Bastei – ścieżki i kładki, które już tam istniały, Friedrich celowo pominął. Rozgłos przyniósł mu „Krzyż w górach”, który pokazał w Boże Narodzenie 1808 roku w swojej pracowni; w 1809 roku kupili go państwo Thun-Hohenstein do swojego zamku w Tetschen – stąd nazwa „Ołtarz z Tetschen”. Pewien krytyk pytał wówczas z oburzeniem, czy malarstwo pejzażowe może się teraz „wkradać na ołtarze”. Spór ten uczynił Friedricha sławnym. Obraz wisi dziś w Albertinum w Dreźnie.

Późne lata i ponowne odkrycie

W 1816 roku Friedrich został członkiem drezdeńskiej Akademii, w 1818 roku ożenił się z Caroline Bommer, a od 1823 roku w tym samym domu nad Łabą mieszkał norweski malarz J. C. Dahl. Profesorem zwyczajnym nigdy nie został – jego malarstwo uchodziło za zbyt osobiste. Po udarze w połowie lat 30. XIX wieku prawie nie mógł już malować; po jego śmierci niemal o nim zapomniano. Dopiero wielka wystawa w 1906 roku w Berlinie przywróciła go pamięci. Z okazji jego 250. urodzin w 2024 roku samą Hamburger Kunsthalle odwiedziło 335.000 osób – więcej niż kiedykolwiek wcześniej.

Jego śladami

Caspar-David-Friedrich-Weg koło Krippen, otwarty w kwietniu 2024 roku, to pętla o długości około 15 kilometrów przez Kaiserkrone, Zirkelstein i Wolfsberg. Tablice pokazują szkice Friedricha tuż obok dzisiejszego widoku, a przy Bächelweg w Krippen stoi stela z piaskowca z jego profilem. W 2025 roku szlak został wybrany „najpiękniejszym szlakiem pieszym Niemiec” w kategorii wycieczek jednodniowych. Jego obrazy mogą Państwo zobaczyć w Dreźnie w Albertinum, w tym Ołtarz z Tetschen, a w Gabinecie Rycin (Kupferstich-Kabinett) około 70 rysunków; na Tarasie Brühla przypomina o nim pomnik.

Połączenia z innymi miejscami

Motywy Friedricha znajdują się w wielu miejscach, o których również znam historie: skalny zamek Neurathen przy Bastei, zamek Hohnstein, Kuhstall z zamkiem Wildenstein, Zirkelstein i Kaiserkrone, zamek Stolpen z wieżą Coselturm oraz zamek Děčín, dla którego przeznaczony był Ołtarz z Tetschen. Jego przyjacielem i uczniem był Carl Gustav Carus, a sąsiadem z domu J. C. Dahl.

Pasujące wędrówki

Stan na: 10/2026

Proszę pytać TOURstena dalej

TOURsten chętnie opowie Państwu więcej, znajdzie odpowiednią wędrówkę i zaplanuje z Państwem dzień urlopu – bezpłatnie i w siedmiu językach.

Zapytaj TOURstena

← Wszystkie tematy