Deutsch · English · Français · Čeština · Nederlands · Polski · Italiano
Górnictwo
Wokół Bielatal przez stulecia prowadzono górnictwo – a każde zagłębie wydobywało coś innego: w Berggießhübel rudę żelaza, „Pirnisch Eisen”, czyli żelazo pirneńskie, które kuto w kuźniach nad Bielą, także tutaj, w Hammergut; w Altenbergu i Zinnwald przez ponad 550 lat cynę; na Hoher Schneeberg w Czechach do 1993 roku fluoryt; a tuż obok, w Leupoldishain, Wismut wydobywał w czasach NRD uran. O każdym z tych zagłębi mogę Państwu coś opowiedzieć.
Berggießhübel i Pirnisch Eisen
W Berggießhübel, kwadrans drogi od nas, górnictwo rud jest po raz pierwszy poświadczone w dokumentach w 1388 roku – kiedy naprawdę się zaczęło, nikt dokładnie nie wie. Wydobywano magnetyt, a żelazo z niego w XVI wieku uchodziło jako „Pirnisch Eisen” za towar najwyższej jakości: kronikarz Petrus Albinus pisał w 1589 roku, że najwyborniejsze żelazo wytwarza się w Lauenstein i Berggießhübel. Sprzedawano je za pośrednictwem Eisenkammer, czyli Izby Żelaznej w Pirnie, która od 1472 do 1686 roku miała monopol handlowy. Swoją nazwę miejscowość zawdzięcza hutom odlewniczym (Gießhütten), w których wytapiano rudę.
Okres rozkwitu około 1600 roku
Około 1600 roku, przed wojną trzydziestoletnią, wokół Berggießhübel działało około 90 kopalń, sztolni i szybów, w których pracowało około 300 górników; plan kopalń z 1607 roku wymienia aż 51 kopalń. Ponad 40 kuźni i hut przerabiało rudę na nawet 1.000 ton żelaza rocznie. Wojna trzydziestoletnia przyniosła załamanie.
Od rudy do kuźni w Bielatal
Ruda z Berggießhübel trafiała starymi szlakami żelaznymi do Bielatal, gdzie Biela napędzała koła wodne wielkich pieców i kuźni: Oberhütte koło Rosenthal, Brausenstein, Neidberg, Reichstein, a dalej w dole Hütten. Wielki piec Brausenstein z 1693 roku stoi do dziś – to jedyny zachowany wielki piec całego zagłębia Pirnisch Eisen, zaledwie kawałek w górę rzeki od nas. A nasz dom nosi górnictwo w nazwie: w 1792 roku mistrz kuźniczy Andreas Lugur z Lohmen otrzymał zezwolenie na wzniesienie na „miejscu zakładu kuźniczego Hammergut Neidberg” kuźni narzędzi, żelaza i broni.
Kule armatnie i artystyczne odlewnictwo żeliwa
Około 1520 roku Hans Rabe w Giesenstein koło Berggießhübel zaczął odlewać żelazo w formach – uważa się to za początek saskiego artystycznego odlewnictwa żeliwa; w 1541 roku przeniósł swoją odlewnię do Hütten w Bielatal. Odlewano także pociski armatnie: wielki piec Brausenstein dostarczył w 1704 roku kule armatnie do arsenału w Dreźnie.
Marie Louise Stolln i koniec w Berggießhübel
Od 1726 roku górnicy drążyli w górze sztolnię Friedrich-Erbstolln; około 1870 roku magdeburski przemysłowiec Hermann Gruson przemianował ją na cześć swojej najstarszej córki na „Marie Louise Stolln”. Za Grusona nastąpił jeszcze krótki rozkwit – w najlepszym roku 1875 wydobyto około 14.000 ton rudy – ale w 1892 roku złoże było wyczerpane. Ostatnie próby poszukiwawcze zakończyły się w 1942 roku. Dziś sztolnia jest kopalnią udostępnioną zwiedzającym, a w starych chodnikach zimują nietoperze.
Od kopalni do uzdrowiska
W 1717 roku odkryto w Berggießhübel źródło żelaziste i siarczane, a w 1722 roku powstało uzdrowisko Johann-Georgen-Bad – woda wypływała ze sztolni górników. Tak górnicze miasteczko stopniowo zmieniło się w uzdrowisko; tytuł „Kurort Berggießhübel” nosi do dziś.
Altenberg, cyna i Pinge
Około 1440 roku czescy górnicy z Graupen znaleźli koło Altenbergu cynę, a w 1451 roku miejscowość otrzymała prawa miejskie. Przez ponad 550 lat drążono „Zwitterstock” – aż w 1620 roku góra się zapadła: tak powstało Altenberger Pinge, zapadlisko o szerokości dziś około 400 metrów i głębokości dobrych 150 metrów. Łącznie wydobyto z góry około 37 milionów ton rudy i ponad 100.000 ton cyny. 28 marca 1991 roku wyjechał „ostatni wózek” – od tego czasu to koniec.
Zinnwald i światowe dziedzictwo
W Zinnwald od XV wieku wydobywano cynę, później także wolfram, a od 1890 roku zawierającą lit mikę, nazwaną od miejscowości „cynwaldytem”. Od 1992 roku w kopalni pokazowej „Vereinigt Zwitterfeld” można zejść pod ziemię. Od 6 lipca 2019 roku krajobraz górniczy Altenberg-Zinnwald – Pinge, płuczka cyny, szyb Arno-Lippmann-Schacht – należy do obiektu światowego dziedzictwa UNESCO Region górniczy Rudawy/Krušnohoří, podobnie jak średniowieczna kopalnia srebra w Dippoldiswalde, a po stronie czeskiej krajobraz górniczy Krupki z Mückentürmchen.
Fluoryt pod Hoher Schneeberg
Hoher Schneeberg to góra z piaskowca, a nie góra kruszcowa – a jednak u jej stóp do 1993 roku prowadzono górnictwo, i to fluorytu. W 1953 roku na południe od wsi Schneeberg (Sněžník) odkryto żyłę; od 1955 roku do końca 1993 roku górnicy wydobyli około 203.000 ton rudy fluorytowej i wydrążyli przy tym 21 kilometrów sztolni. Podczas wydobycia w latach 80. natrafili na naturalne jaskinie w piaskowcu, tak zwane jaskinie fluorytowe – od 1999 roku są pomnikiem przyrody i można je zwiedzać tylko w nieliczne dni w roku po wcześniejszym zgłoszeniu.
Uran w Leupoldishain
Między Königstein a Bielatal, w Leupoldishain, znajdowała się kopalnia uranu SDAG Wismut, zakład górniczy Königstein: w 1961 roku rozpoczęto poszukiwania, w 1963 roku odkryto złoże w piaskowcu, a od 1967 roku prowadzono wydobycie. Okresowo pracowało tu ponad 2.200 osób, a do końca 1990 roku uzyskano około 18.000 ton uranu. Dla wsi miało to konsekwencje: scena plenerowa z 1959 roku musiała zostać zamknięta już w 1964 roku z powodu górnictwa.
Stan na: 10/2026
Proszę pytać TOURstena dalej
TOURsten chętnie opowie Państwu więcej, znajdzie odpowiednią wędrówkę i zaplanuje z Państwem dzień urlopu – bezpłatnie i w siedmiu językach.
Zapytaj TOURstena