Deutsch · English · Français · Čeština · Nederlands · Polski · Italiano
Friedrich Gottlob Keller
Friedrich Gottlob Keller, geboren op 27 juni 1816 in Hainichen en overleden op 8 september 1895 in Krippen aan de Elbe, heeft het houtslijp uitgevonden – het procedé waarmee tot op vandaag van hout papier wordt gemaakt. Daarvoor had men vodden nodig, en die waren schaars en duur. Rijk is Keller er nooit van geworden. Zijn laatste ruim veertig jaar woonde hij in Krippen bij Bad Schandau, en daar ligt hij ook begraven. Niet te verwarren met de Zwitserse dichter Gottfried Keller.
Hoe de uitvinding ontstond
Keller was wever en weefkamvlechter, net als zijn vader. Rond 1841/42 schreef hij in zijn ideeënboek dat men “papier moest maken van houtvezels die door frictie worden verkregen” – dus hout op een slijpsteen tot vezels wrijven. Als inspiratie gelden wespennesten, die uit fijngekauwde houtvezels bestaan; er wordt ook verteld dat hij zich herinnerde hoe hij als kind kersenpitten op een slijpsteen sleep. Eind 1843 lukte het hem papier te maken van houtslijp en vodden. Op 11 oktober 1845 verscheen in Frankenberg een krant op dit papier.
Om zijn loon gebracht
Voor 700 daalders droeg Keller de zaak over aan de papiermaker Heinrich Voelter uit Bautzen, die het octrooi aanvroeg; toen Keller in 1852 de verlengingskosten niet kon betalen, kwamen de rechten geheel aan Voelter toe. Samen met Johann Matthäus Voith ontwikkelde Voelter de slijpmachines verder – daaruit groeide het bedrijf Voith, dat nog steeds bestaat. Keller zelf ging ten onder met een molen in Kühnhaide in het Ertsgebergte, die door een overstroming werd beschadigd. Pas vanaf 1870 kreeg hij geld van dankbare houtslijpers, na een oproep in 1892 een klein pensioen, en in 1893 een Saksische onderscheiding en het ereburgerschap van Hainichen. Over het jaar en de aard van het octrooi spreken de bronnen elkaar tegen.
De jaren in Krippen
In 1853 verhuisde Keller naar Krippen en werkte daar als monteur. Hij bleef uitvinden – een steenbewerkingsmachine en puntenslijpers, waarvoor hij van 1881 tot 1884 rijksoctrooien kreeg –, maar ook dat leverde hem nauwelijks iets op. Duitse papiermakers hielpen hem in 1870 met geld voor een huis. Zijn woonhuis staat aan de Friedrich-Gottlob-Keller-Straße 76; ervoor herinnert een grote houtslijpmachine van de firma Voith als technisch monument aan hem. Zijn graf ligt op de Waldfriedhof Krippen, aan de Elberadweg is er een gedenkplaats met buste, en een uitzichtpunt bij Krippen heet Kellerfelsen.
Houtslijperijen in Saksisch Zwitserland
Kellers uitvinding verspreidde zich juist hier, waar veel hout en waterkracht was. De Neumannmühle in het Kirnitzschtal was vanaf 1870 ook een houtslijperij; sinds 1996 is ze een technisch monument en geldt ze als de oudste in originele staat bewaarde installatie van deze soort. En van houtslijp maakte Robert Sputh in het Sebnitztal vanaf 1892 het bierviltje.
Stand: 10/2026
Vraag TOURsten verder
TOURsten vertelt u graag meer, vindt de juiste wandeling en plant samen met u uw vakantiedag – gratis en in zeven talen.
TOURsten vragen