Deutsch · English · Français · Čeština · Nederlands · Polski · Italiano
Schloss Sonnenstein – geschiedenis
Schloss Sonnenstein troont boven de oude binnenstad van Pirna en de Elbe. Het was achtereenvolgens burcht, vesting, een voorbeeldige psychiatrische inrichting en in de jaren 1940 en 1941 een moordinstelling van de nationaalsocialisten – daaraan herinnert tegenwoordig de Gedenkstätte Pirna-Sonnenstein. Sinds 2011 is hier het districtsbestuur (Landratsamt) gevestigd.
Grensburcht tussen Bohemen en Meißen
Al in de 10e eeuw vestigden zich hier Slaven; de burcht boven de doorwaadbare plaats in de Elbe ontstond vermoedelijk rond 1200. Voor het eerst wordt ze genoemd op 5 december 1269 in een oorkonde van markgraaf Hendrik de Doorluchtige, die de burchtkapel vijf mark zilver uit de Elbetol toekende – Pirna zelf is al in 1233 bewezen. In 1291 kwamen burcht en stad aan de bisschop van Meißen, van 1293 tot 1405 behoorden ze toe aan de Boheemse kroon. Keizer Karel IV was vanaf 1348 meermaals hier, in 1351 vond een vorstendag plaats, en in 1372 regelde het Verdrag van Pirna voor het eerst de grens tussen Bohemen en Meißen. In 1405 viel de burcht definitief toe aan de Wettiners; kort daarna duikt de naam “Sonnenstein” op. Er volgden een toernooi in 1459, de nieuwbouw van de kemenate van 1470 tot 1473 en een zware brand in 1486.
Vesting en staatsgevangenis
Hertog Moritz liet de burcht van 1544 tot 1548 uitbouwen tot een “vast huis”, keurvorst August plande van 1570 tot 1573 een grote nieuwbouw, en Christiaan I gebruikte ze vanaf 1588 als jachtkamp; in 1604 kwam er een lusthuis bij. In de Dertigjarige Oorlog bood de Sonnenstein onderdak aan Boheemse geloofsvluchtelingen en hield hij in 1636 en 1639 stand tegen de Zweden. Vanaf 1668 werd hij uitgebouwd tot landsvesting – met Schlossschänke (1678), Zwingermauer (1683–1685) en Elbkaserne (1737–1740) –, en de Alte Kemenate diende van 1700 tot 1756 naast de Königstein als belangrijkste staatsgevangenis van Saksen. Canaletto schilderde de Sonnenstein van 1752 tot 1755. In de Zevenjarige Oorlog bezetten de Pruisen hem in 1756, in 1758 capituleerde hij na beschietingen; in 1764 werd de vesting opgegeven, en tot 1810 woonden veteranen in de gebouwen.
De psychiatrische inrichting
In 1811 opende op de Sonnenstein een genees- en verzorgingsinrichting voor psychisch zieke mensen – een van de eerste grote in Duitsland. Haar eerste directeur Ernst Gottlob Pienitz zette in op menselijke zorg en maakte de inrichting internationaal bekend. In 1813 verdreven Franse troepen de patiënten, en de gebouwen raakten bij het beleg zwaar beschadigd; vanaf 1826 was hier een herstellingsoord. Nieuwbouw van 1855 tot 1875, de afbraak van de Alte Kemenate in 1862 en een grote uitbreiding van 1890 tot 1913 geven de berg tot op de dag van vandaag zijn gezicht – daarbij de inrichtingskerk rond 1902, de Kreistagsflügel aan de opnieuw ingerichte Schlosshof van 1905 tot 1907 en de Canalettoweg van 1911. In 1939 werd de inrichting opgeheven.
De nazimisdaden en de herdenking
van eind juni 1940 tot augustus 1941 vermoordden de nationaalsocialisten op de Sonnenstein in het kader van de zogeheten “Aktion T4” volgens de Stiftung Sächsische Gedenkstätten 13720 psychisch zieke en gehandicapte mensen, onder wie ongeveer 700 kinderen en jongeren; inclusief de later vermoorde concentratiekampgevangenen wordt een aantal van zo'n 15000 slachtoffers genoemd. De Gedenkstätte Pirna-Sonnenstein herinnert aan hen; een herdenkingsruimte vertelt, representatief voor allen, de geschiedenis van 22 mensen.
Van kamp tot Landratsamt
Van 1941 tot 1945 was op de Sonnenstein een Adolf-Hitler-Schule gevestigd. Na de oorlog volgden een groot vluchtelingenkamp, het Landratsamt en een politieschool, van 1949 tot 1953 een school van de Kasernierte Volkspolizei en van 1954 tot 1991 een industriële onderneming voor stromingsmachines. Sinds 1991 zijn grote delen van het terrein openbaar toegankelijk – met een sociale werkplaats, een school voor speciaal onderwijs en bedrijven. Van 2009 tot 2011 werd het slot verbouwd tot bestuurszetel; sinds december 2011 zetelen hier het Landratsamt Sächsische Schweiz-Osterzgebirge en de Kreistag. Ter gelegenheid van het jubileum “750 jaar eerste vermelding” in 2019 toonde het Archivverbund een facsimile van de oorkonde van 1269.
Stand: 10/2026
Vraag TOURsten verder
TOURsten vertelt u graag meer, vindt de juiste wandeling en plant samen met u uw vakantiedag – gratis en in zeven talen.
TOURsten vragen